تیزآب سلطانی چیست؟ انواع روش بازیابی طلا از تیزاب سلطانی چیست؟

تیزاب سلطانی چیست
3.7/5 - (12 امتیاز)

در دنیای پژوهش و شیمی، مواد شیمیایی خاصی وجود دارند که به دلیل ویژگی‌ها و خواص منحصر به فرد خود، توجه بسیاری را به خود جلب کرده‌اند. یکی از این ترکیبات شگفت‌انگیز، تیزاب سلطانی است. این محلول شیمیایی، از ادغام اسیدهای نیتریک و کلرید هیدروژن به نسبت خاصی به دنیا می‌آید و در نتیجه برخی از ویژگی‌های بی‌نظیر خود، به یک اسید قوی و حلال بسیار قدرتمند تبدیل شده است. در این نوشته با تیزاب سلطانی به عنوان یکی از اصطلاحات رایج بازار طلا آشنا می‌شوید.

تیزاب سلطانی چیست؟

تیزآب سلطانی (Aqua regia): محلولی بسیار خورنده و دود‌کننده به رنگ زرد و قرمز است. این محلول از مخلوط اسید‌نیتریک غلیظ و هیدروکلریک غلیظ به دست می‌آید. طبق شواهد، یک کیمیاگر مسلمان حدود سال ۸۰۰ میلادی با مخلوط کردن نمک و ویتریول (اسید‌سولفوریک) ترکیب تیزآب سلطانی را کشف کرده‌است. این ترکیب می‌تواند فلزات نجیب پلاتین، پالادیوم و طلا را در خود حل کند.

تاریخچه و کاربرد تیزآب سلطانی چیست؟

طلا در برابر تیزآب مقاومتی ندارد و به راحتی در آن حل می‌شود. یکی از کاربرد‌های تیزآب، استفاده از آن در عیار سنجی طلا با سنگ محک است که در مقاله روش های عیار‌سنجی طلا آن را کامل توضیح داده‌ایم.

هنگامی که آلمانی‌ها توانستند دانمارک را اشغال کنند، شیمیدان جورج دو هویسی برای دست نیافتن آلمانی‌ها به مدال‌‌های جایزه نوبل متعلق به ماکس‌فون‌لاو و جیمز‌فرانک، مدال‌ها را در تیزآب سلطانی حل کرد و در قفسه‌ی نیلز‌بور قرار داد، جایی که به نظر می‌رسید فقط یک ماده شیمیایی است. سپس بعد از جنگ توانست طلاهای موجود در تیزآب سلطانی را بازیابی کند و آن‌ها را به آکادمی علوم سلطنتی سوئد بدهد تا بنیاد نوبل مجددا مدال‌های جایزه نوبل را به لاو و فرانک اعطا کند.

واکنش تیزاب سلطانی با طلا

برای بازیابی و جداسازی طلا از تیزآب سلطانی روش‌ها و مواد شیمیایی گوناگونی وجود دارد.

رنگ محلول طلا در تیزاب سلطانی
رنگ محلول طلا در تیزاب سلطانی

بازیابی طلا با متابی سولفیت سدیم

یکی از بهترین روش‌ها برای رسوب دادن طلا و جداسازی آن از تیزآب می‌باشد. برای شروع ابتدا دمای محلول تیزآب را اندازه‌گیری می‌کنیم. بهتر است که دمای محلول ۳۹ درجه باشد و نیازی به بالاتر بودن دمای محلول نیست. به علت بالا بودن قدرت اکسید‌کنندگی محلول تیزآب، باید اسید‌نیتریک موجود در محلول تیزآب را برای بازیابی طلا خنثی سازی کنیم.

ابتدا قدرت اکسید‌کنندگی محلول تیزآب را با استفاده از دستگاه اندازه‌گیری می‌کنیم. سپس با افزودن مقداری اوره به محلول قدرت اکسید‌کنندگی را کاهش می‌دهیم. پس از رسیدن به محدوده دلخواه و خنثی سازی نیتریک اسید، مقداری متابی سولفیت را به محلول اضافه می‌کنیم. با این کار قدرت اکسید‌کنندگی تیزآب به سرعت کاهش پیدا می‌کند و رنگ محلول تیره‌تر می‌شود. هنگامی که محلول به مرز بازیابی رسید، با اضافه کردن محلول تست، قدرت اکسید‌کنندگی را کاهش می‌دهیم و محلول به سرعت تغییر رنگ می‌دهد و طلا در مرحله احیا قرار می‌گیرد. و در آخر به محلول مقداری آب اضافه می‌کنیم و منتظر ته نشین شدن کامل طلا می‌شویم و طلای حل‌شده به صورت پودر در محلول رسوب می‌کند.

بازیابی طلا با سولفات آهن

سولفات آهن یکی از ارزان‌ترین و دردسترس‌ترین مواد‌ شیمیایی برای جداسازی طلا از تیزآب سلطانی می‌باشد. باید توجه داشته‌باشیم که سولفات آهن به شکل‌های مختلفی وجود دارد و فقط یکی از آن‌ها به نام فروس سولفات که سبز رنگ است قابلیت رسوب دادن دارد.

ابتدا محلول تیزآب سلطانی را از فیلتر عبور می‌دهیم و سپس سولفات آهن سبزرنگ را درون آب حل می‌کنیم. محلول سولفات آهن را به تیزآب اضافه می‌کنیم تا طلا رسوب کند و از محلول جدا شود. توجه داشته باشید که محلول را باید در حین رسوب دادن به طور مداوم هم‌ بزنیم تا واکنش سریع‌تر انجام شود.

بازیابی طلا با نیتریت سدیم

یک از روش‌های ارزان و کارآمد برای جداسازی طلا از تیزآب می‌باشد. پودر نیتریت سدیم را به محلول اضافه می‌کنیم و به این کار ادامه می‌دهیم تا طلا رسوب کند و به صورت پودر آن را جداسازی می‌کنیم.

نحوه واکنش طلا با تیزاب سلطانی

بازیابی طلا با گاز دی‌اکسیدگوگرد

گاز‌ دی‌اکسیدگوگرد توانایی جداسازی طلا از تیزآب سلطانی را دارد. برای جداسازی باید گاز را به محلول کلرید طلا دمیده شود تا پودر طلا از محلول جداسازی شود.

خالص سازی با اگزالیک اسید

در روند بازیابی طلا از محلول تیزآب به روش‌های متابی سولفیت سدیم، سولفات آهن و … همواره مقداری ناحالصی همراه با طلا بازیابی می‌شود. اگزالیک اسید برای خالص‌سازی و تولید طلا با عیار بسیار بالا استفاده می‌شود. برای خالص‌سازی طلای بازیابی شده، پودر طلای فیلتر شده را دوباره در تیزآب سلطانی حل می‌کنیم و سپس آن را روی حرارت قرار می‌دهیم و به اندازه‌ی ۵ برابر طلای حل‌شده اگزالیک اسید اضافه می‌کنیم و هم می‌زنیم. در ادامه محلول سودسوزآور اضافه می‌کنیم تا پی اچ محلول به محدوه بین ۱/۵ تا ۲ برسد. و در آخر حرارت تا جایی بالا می‌بریم که به نقطه جوش برسد، اکنون می‌توانیم قطعات طلای خالص سازی شده را مشاهده کنیم.

بازیابی طلا از تیزاب سلطانی

نکات استفاده از تیزاب سلطانی چیست؟

همان‌طور که گفتیم تیزآب خاصیت خورندگی بسیار بالایی دارد و به همین دلیل هنگام استفاده از آن باید احتیاط کنیم.

  • از ظروف شیشه‌ای برای کار با تیزآب سلطانی استفاده کنید زیرا این محلول برخی از پلاستیک‌ها را ذوب و بیشتر فلزات را دچار خوردگی می‌کند.
  • محلول تیزآب را هرگز ذخیره نکنید. باتوجه به واکنش‌های بین اجزای موجود در محلول تیزآب و به علت ناپایدار بودن آن،محلول تیزآب به سرعت اثر خود را از دست می‌دهد.
  • در حین کار با محلول تیزآب، استفاده از عینک، محافظ صورت، دستکش و لباس مخصوص ضروری است.

روش دفع تیزآب سلطانی چیست؟

برای دفع محلول تیزآب باید آن را برروی مقدار زیادی یخ بریزیم. همچنین این محلول با محلول بی‌کربنات سدیم اشباع و یا محلول ۱۰% هیدروکسید سدیم خنثی می‌شود و دفع می‌شود اما به دلیل ایجاد آلودگی زیست محیطی باید در محل‌های خاص قرار داده‌شود.

جمع‌بندی درباره تیزاب سلطانی

در این نوشته شما را با تیزاب سلطانی که یک ماده اسیدی برای حل کردن طلا است آشنا کردیم و گفتیم که از این محلول برای عیارسنجی طلا استفاده می‌شود. البته تیزاب در ذوب کردن طلا و قالکاری نیز کاربرد دارد. در وبلاگ طلاین شما می‌توانید در باره این دسته از مطالب به طور کامل مطالعه کنید. اگر سوالی در این باره دارید آن را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول:

رنگ طلا در محلول تیزاب سلطانی چیست؟

اگر طلای خالص با تیزاب واکنش دهد رنگ محلول زرد نزدیک به فسفری می‌شود ولی اگر طلا ناخالص باشد محلول نارنجی خواهد بود.

علت رسوب نکردن طلا از تیزاب چیست؟

اگر طلا از تیزاب رسوب نکند ممکن است به علت کم بودن میزان طلا، وجود ناخالصی یا خنثی نبودن اسید نیتریک باشد.

11 دیدگاه دربارهٔ «تیزآب سلطانی چیست؟ انواع روش بازیابی طلا از تیزاب سلطانی چیست؟»

  1. سلام
    مقدار اضافه کردن اوره و متابی سولفات به تیزاب چقدره و من رسوبم هیچ واکنش نداد بعد از ۲۴ ساعت رسوب سفید داد که فکر کنم متابیسولفیت باشه الان نمیدونم با تیزابم چکار کنم راهنمایی میکنید لطفا

  2. نوید مرسلی

    سلام استاد،داخل تیزابی که خاک طلا را حل کرده بودم و بعد از رد کردن از صافی نمیتونم تح نشین کنم ولی داخل محلول با ذربین میکروسکوپی که نگاهی میکنم داخلش پر از ذرات ریز رنگ زرد نقره ای هستش،با اوره و متابی کار کردم،راهنمایی شما موجب خوشحالی بنده خواهد شد،ممنون

    1. سلام برادر
      اگه طلا در تیزاب رسوب نکرد علت زیادی داره همینطور که فرمودن یکی از دلایلش کم و ناچیز بودن مقدار طلاست که اگه مایل به رسوب هستید باید بعد اینکه متابی یا سولفات زدی باید یه دو سه روزی به محلولت فرصت بدی تا مقدار طلای ناچیز هم رسوب کنه اما اگه طلای قابل توجه ای داخل تیزابت هست اما بعد خنثی سازی نیتزیک رسوب نکرد علتش میتونه وجود فلزات دو ظرفیتی یا سه ظرفیتی باشه و برای رسوب طلا میتونی از پودر زینک یا از فویل الومنیوم استفاده کنی
      یادت باشه پودر زینک یا فویل الومنیوم و باید کم کم و تا وقتی واکنش وجود داره به محلولت اضافه کنی
      بعد اینکه واکنش تموم شد محلولتو که حالا قهوه ای رنگ شده رو با کاغذ صافی ،صاف کنی
      فک کنم بقیشو بدونی که باید چیکار کنی اما اگه بازم نتونستی بگو تا باقیشم توضیح بدم

      1. فاطمه محمدی مدیر محتوا

        سلام و وقت به خیر. ممنون از اینکه اطلاعات مفیدی را درباره دلایل رسوب نکردن طلا در تیزاب با ما به اشتراک گذاشتید.

  3. سلام خواهشاً این جواب خیلی برام مهمه لطف کنید این سوال راهنمایی کنید
    تیزاب مستقیم روی طلا بریزیم چه اتفاقی میوفته

    1. خوشبختانه یا متاسفانه طلا طی یک فرایند شیمیایی داخل تیزاب سلطانی حل میشه

  4. مرتضی مرت۱وی

    سلام برای بازیابی طلا با متابی سولفیت سدیم حتما اضافه کردن اوره واجب است

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پیمایش به بالا